Khái niệm bóng trong cuộc và bóng ngoài cuộc (Ball in and out of play) là nền tảng để xác định diễn biến của một trận đấu bóng đá. Luật số 9 của FIFA Now Goal quy định rất rõ ràng về trạng thái của trái bóng để trọng tài có cơ sở thổi còi dừng trận đấu hoặc cho phép tiếp tục. Nhiều tranh cãi nảy lửa đã xảy ra chỉ vì việc xác định bóng đã qua vạch vôi hay chưa. Bài viết này sẽ giúp bạn phân biệt rõ hai trạng thái này.
Khái Niệm Bóng Trong Cuộc Và Bóng Ngoài Cuộc Cơ Bản
Bóng được xem là ngoài cuộc khi nó đã hoàn toàn vượt qua đường biên dọc hoặc đường biên ngang dù là ở trên mặt đất hay trên không trung. Ngược lại bóng được xem là trong cuộc ở tất cả các thời điểm khác kể cả khi nó bật ra từ cột dọc xà ngang hay cột cờ góc và vẫn nằm trong sân. Trọng tài là người duy nhất có quyền quyết định bóng đã ra ngoài hay chưa dựa trên quan sát của mình.
Xác Định Bóng Đã Ra Ngoài Cuộc
Quy tắc quan trọng nhất là “toàn bộ trái bóng” phải vượt qua vạch giới hạn. Nếu chỉ một phần nhỏ của trái bóng vẫn còn nằm trên vạch vôi (chiếu theo phương thẳng đứng) thì bóng vẫn được tính là trong cuộc. Điều này áp dụng cho cả đường biên dọc biên ngang và vạch vôi khung thành khi xác định bàn thắng.
Các tình huống cụ thể bóng được coi là ngoài cuộc:
- Vượt qua đường biên: Toàn bộ quả bóng đã lăn qua mép ngoài của vạch kẻ sân dù là trên mặt đất hay bay trên không.
- Trọng tài thổi còi: Ngay khi trọng tài thổi còi dừng trận đấu vì bất kỳ lý do gì bóng lập tức trở thành bóng ngoài cuộc.
- Bóng chạm trần: Ở các sân thi đấu có mái che thấp nếu bóng chạm trần sẽ được tính là ngoài cuộc và thả bóng chạm đất.
- Chạm người ngoài cuộc: Bóng chạm vào khán giả chạy vào sân hoặc vật thể lạ ném vào sân làm thay đổi hướng đi.
- Hết thời gian: Khi trọng tài thổi còi kết thúc hiệp đấu bóng ngay lập tức được coi là ngoài cuộc dù đang bay vào lưới.
Trạng Thái Bóng Vẫn Còn Trong Cuộc
Bóng vẫn được tính là trong cuộc từ lúc bắt đầu trận đấu cho đến khi nó ra ngoài sân hoặc trọng tài thổi còi. Điều thú vị là nếu bóng đập vào cột dọc xà ngang hoặc cột cờ góc và bật ngược trở lại sân thì trận đấu vẫn tiếp tục bình thường. Cầu thủ không được phép tự ý dừng lại ôm bóng nếu chưa có tiếng còi của trọng tài.
Một tình huống phổ biến gây hiểu lầm là khi cầu thủ chạy ra ngoài đường biên để lừa bóng nhưng trái bóng vẫn nằm trong sân. Trong trường hợp này bóng vẫn trong cuộc và pha bóng hoàn toàn hợp lệ. Trọng tài biên sẽ không phất cờ nếu bóng chưa đi qua hoàn toàn vạch vôi. Nguyên tắc này khuyến khích sự liên tục của trận đấu.
Bóng Chạm Trọng Tài Hoặc Cột Cờ
Trước đây nếu bóng chạm trọng tài và bay vào lưới bàn thắng vẫn được công nhận. Tuy nhiên luật mới đã thay đổi để công bằng hơn. Nếu bóng chạm trọng tài (hoặc trợ lý) và vẫn ở trong sân nhưng làm thay đổi quyền kiểm soát bóng tạo cơ hội ghi bàn hoặc đi trực tiếp vào lưới thì trận đấu sẽ dừng lại.
Các quy định xử lý khi bóng chạm vật thể trên sân:
- Chạm trọng tài: Nếu bóng chạm trọng tài và thay đổi quyền kiểm soát bóng trận đấu sẽ dừng và thả bóng chạm đất.
- Chạm cột cờ góc: Cột cờ góc được coi là một phần của sân nên bóng đập vào nảy lại sân vẫn đá tiếp bình thường.
- Chạm cột dọc xà ngang: Tương tự cột cờ bóng bật ra từ khung gỗ vẫn là bóng trong cuộc nếu chưa qua vạch vôi.
- Vật thể lạ: Nếu bóng chạm một quả bóng khác bị ném vào sân trọng tài sẽ dừng trận đấu và thả bóng chạm đất.
- Động vật vào sân: Nếu chó hoặc mèo chạy vào sân làm cản trở bóng trận đấu sẽ dừng lại và bắt đầu lại bằng thả bóng.
Bóng Đi Qua Đường Biên Dọc Ngang
Khi bóng đi hết đường biên dọc trận đấu sẽ được bắt đầu lại bằng một quả ném biên cho đội đối phương của cầu thủ chạm bóng cuối cùng. Khi bóng đi hết đường biên ngang sẽ có hai trường hợp xảy ra: phát bóng lên hoặc phạt góc tùy thuộc vào việc ai là người chạm bóng cuối cùng.
Nếu cầu thủ tấn công chạm bóng cuối cùng trước khi bóng ra biên ngang thủ môn sẽ được phát bóng lên. Ngược lại nếu cầu thủ phòng ngự chạm bóng cuối cùng đội tấn công sẽ được hưởng quả phạt góc. Trọng tài biên có trách nhiệm quan sát và dùng cờ để báo hiệu hướng đưa bóng vào cuộc. Quyết định của họ dựa trên việc bóng đã qua vạch hoàn toàn hay chưa.
Quyết Định Của Trọng Tài Về Bóng
Trong mọi tình huống tranh cãi quyết định của trọng tài chính là tối thượng. Ngay cả khi hình ảnh quay chậm cho thấy bóng đã ra ngoài nhưng trọng tài chưa thổi còi thì cầu thủ vẫn phải thi đấu. Công nghệ VAR hiện nay có thể hỗ trợ trọng tài xác định xem bóng đã ra ngoài hay chưa trong các tình huống dẫn đến bàn thắng.
Sự tập trung của cầu thủ là rất quan trọng họ phải thi đấu theo tiếng còi chứ không phải theo cảm nhận chủ quan. Nhiều bàn thắng đã được ghi do cầu thủ phòng ngự tự ý dừng lại vì tưởng bóng đã ra ngoài. Nguyên tắc “play to the whistle” (chơi đến khi nghe còi) luôn đúng trong mọi trường hợp bóng trong cuộc hay ngoài cuộc.
Xem thêm:
- Quy Định Thời Gian Trận Đấu Bóng Đá Và Cách Tính Bù Giờ Chuẩn
- Quy Định Công Nhận Bàn Thắng Trong Bóng Đá Hợp Lệ Mới Nhất
- Giải Mã Luật Việt Vị Trong Bóng Đá Dễ Hiểu Nhất Hiện Nay
Kết Luận
Phân biệt bóng trong cuộc và ngoài cuộc là kiến thức căn bản giúp người xem không bị nhầm lẫn khi theo dõi trận đấu. Luật bóng đá luôn đề cao tính liên tục và sự chính xác trong từng milimet của trái bóng trên sân.
